الحراء

بسم الله الرحمن الرحیم

تآملی بر:

 سخنان دکتر علی کهنمویی،

 رئیس دبیرخانه مرکزی بین المللی تشخیص مصالح حقوق بشری جهان اسلام

و دادستان کل حقوق بشر دادگاه های بین المللی غیردولتی جهان

" درباره درس ها و عبرت های عاشورایی در عرصه رفتار و انسجام امت اسلامی "

به قلم : 

سیدعلی موسوی‌نژادسوق «رضوی»

سخنان جناب آقای دکتر علی کهنمویی درباره «درس‌ها و عبرت‌های عاشورایی در عرصه رفتار و انسجام امت اسلامی»، تلاشی ارزشمند برای بازخوانی عقلانی، دینی و اجتماعی واقعه عاشوراست؛ واقعه‌ای که نه فقط یک حادثه تاریخی، بلکه مکتبی زنده و هویت‌آفرین در حیات امت اسلامی است.

یکی از نکات برجسته این سخنرانی، نگاه فراتاریخی به عاشوراست.

 دکتر کهنمویی به‌درستی تأکید می‌کند که عاشورا محدود به سال ۶۱ هجری و سرزمین کربلا نیست، بلکه منظومه‌ای معرفتی و رفتاری است که در هر عصر می‌تواند معیار تشخیص حق از باطل، عزت از ذلت و عدالت از ستم باشد. این نگاه از منظر قرآن کریم نیز قابل دفاع است، زیرا تاریخ در قرآن بستری برای عبرت، بصیرت و اصلاح معرفی شده است؛ چنان‌که می‌فرماید: 

«لقد کان فی قصصهم عبرة لاولی الالباب»

از امتیازات مهم این سخنان، تأکید بر این حقیقت است که عاشورا نباید تنها در قالب عاطفه و سوگواری دیده شود. هرچند اشک و محبت به سیدالشهدا علیه‌السلام جایگاهی والا دارد، اما اگر عاشورا به اصلاح رفتار، اندیشه و جامعه منتهی نشود، بخش مهمی از پیام آن نادیده گرفته می‌شود.

 عاشورا در حقیقت جمع میان شور و شعور، ایمان و اقدام، عبادت و مسئولیت اجتماعی است.

دکتر کهنمویی با اشاره به مفاهیمی چون عدالت‌خواهی، ستم‌ستیزی، عزت‌مداری، امر به معروف و نهی از منکر، شهادت‌طلبی و پاسداری از ارزش‌های اسلامی، عاشورا را به‌عنوان مکتبی جامع معرفی می‌کند. 

این تحلیل از نظر فقهی نیز قابل تأمل است، زیرا قیام امام حسین علیه‌السلام حرکتی برخاسته از تکلیف شرعی، دفاع از دین، مقابله با تحریف و اصلاح امت پیامبر بود.

یکی از محورهای مهم این سخنرانی، مفهوم عزت در فرهنگ اسلامی است. قرآن می‌فرماید: 

«ولله العزة و لرسوله و للمؤمنین» و این حقیقت در کلام جاودانه امام حسین علیه‌السلام با جمله «هیهات منا الذلة» جلوه یافته است. 

این اصل، جامعه اسلامی را به حفظ کرامت، ایستادگی در برابر ظلم و پرهیز از تسلیم در برابر بی‌عدالتی فرا می‌خواند؛ البته عزتی همراه با حکمت، عقلانیت و عدالت.

از دیگر نکات مهم، پیوند دادن پیام عاشورا با مسئله انسجام امت اسلامی است. 

عاشورا هشداری بزرگ نسبت به خطر تفرقه، بی‌بصیرتی و سکوت در برابر انحراف بود.

 اگر جامعه اسلامی آن روز از آگاهی و همبستگی بیشتری برخوردار بود، فاجعه کربلا رخ نمی‌داد.

 از این رو، یکی از مهم‌ترین درس‌های عاشورا، ضرورت بصیرت، مسئولیت‌پذیری و وحدت میان مسلمانان است.

همچنین تأکید ایشان بر فریضه امر به معروف و نهی از منکر، تحلیلی دقیق و مبتنی بر مبانی دینی است. این اصل از مهم‌ترین واجبات اجتماعی در اسلام است و در قیام امام حسین علیه‌السلام در عالی‌ترین مرتبه خود جلوه‌گر شد؛ زیرا ایشان در برابر انحرافی ایستادند که اساس دین و عدالت را تهدید می‌کرد.

در مجموع، سخنان دکتر علی کهنمویی را می‌توان تلاشی قابل توجه برای احیای نگاه معرفتی و اجتماعی به عاشورا دانست.

 این سخنان یادآور می‌شود که عاشورا تنها یک حادثه تاریخی یا مراسم سوگواری نیست، بلکه مدرسه‌ای بزرگ برای تربیت انسان‌های مسئول، جامعه‌ای بیدار و امتی متحد است. از این منظر، این سخنان در شرایط امروز جهان اسلام، به‌موقع و راهبردی است؛ زیرا جامعه اسلامی بیش از هر زمان دیگر به عقلانیت حسینی، عزت ایمانی، بصیرت اجتماعی و همبستگی میان مسلمانان نیازمند است.

 ۲۶ خرداد ۱۴۰۵، مطابق سوم محرم الحرام ۱۴۴۷ هجری قمری